Taalontwikkelingsstoornis (TOS)
Kinderen zitten in een sociaal-emotioneel leerproces: zij moeten zich nog socialiseren en hun identiteit ontwikkelen, waarbij TOS een bepalende rol kan innemen. TOS is een aangeboren neurocognitieve ontwikkelingsstoornis* waarbij zich problemen ondervinden in het ontvangen, verwerken en produceren van taal. Een aantal kenmerkende eigenschappen voor een kind met TOS is dan ook het langzaam en moeizaam leren van de moedertaal, het maken van korte zinnen waar veel fouten in zitten, het niet goed op een woord kunnen komen, het weinig tot niet praten en het slecht tot de kern van een verhaal komen. De symptomen van TOS zijn bij kinderen prominenter aanwezig dan bij volwassenen. Niet omdat de stoornis overgaat, maar omdat een deel van de volwassenen met de stoornis hebben leren leven.
TOS wordt vaak verward met Attention Deficit Hyperacticity Disorder (ADHD) of Autisme Spectrum Stoornis (ASS) omdat TOS overlappende symptomen heeft met ADHD of ASS. Zo kan een kind met ADHD, net als een kind met TOS, moeite hebben met executief functioneren (EF) en aandachts- en concentratieproblemen hebben. Verder wordt TOS en ASS vaak door elkaar gehaald omdat beide stoornissen een onderontwikkelde Theory of Mind (ToM) hebben, problemen hebben met sociale contacten, minder sociale vaardigheden hebben, anderen vaak niet aankijken, moeite hebben met EF, steun hebben aan een schema, moeilijk contact maken met anderen en moeilijk contacten kunnen onderhouden. De oorzaak van deze uitingen liggen bij de TOS, ADHD en ASS echter ergens anders, waardoor een adequate ondersteuning passend bij de oorzaak van de stoornis belang is.
In mijn boek over TOS en de sociaal-emotionele ontwikkeling van kinderen ga ik uitgebreider in op de achterliggende factoren en begeleiding en ondersteuning. Mocht u hier geïntreseerd in zijn kunt u hierover contact met mij opnemen.
Attention Deficit Hyperactivity Disorder (ADHD)
ADHD staat voor Attention Deficit Hyperactivity Disorder (Aandachtsdeficiëntie-hyperactiviteitsstoornis) en is een aangeboren neurobiologische ontwikkelingsstoornis*. ADHD wordt vaak gekenmerkt door aandachtsproblemen, impulsiviteit en/of hyperactiviteit.
Een kort kijkje in het brein: Wanneer het over ADHD gaat is er een verminderde activiteit te zien in de frontaal cortex, dit is de buitenste laag van de hersenen van de frontaal kwab. Ook wordt hier een verstoorde connectiviteit waargenomen. Dit houdt in dat de communicatie van de frontale cortex, naar andere gebieden in de hersenen moeizamer gaat. Deze verminderde activiteit en verstoorde connectiviteit in de frontale kwab hangt bij ADHD samen met problemen op gebied van executief functioneren. Executief functioneren gaat over hoger denkprocessen die nodig zijn voor doelgericht gedrag. Denk hierbij aan processen zoals aandachtscontrole, impulscontrole, planning en organisatie, en emotie regulatie. Deze processen kunnen bij iemand met ADHD moeilijker zijn.
In mijn onderzoeksverslag naar ADHD focus ik mij op ADHD en sport. Tijdens een sportles kunnen kinderen met ADHD verschillende
uitdagingen ervaren. Ze hebben vaak moeite met aandacht en concentratie,
waardoor ze snel afgeleid raken en instructies lastig kunnen volgen. Daarnaast
kan hyperactiviteit ervoor zorgen dat ze voortdurend in beweging zijn en moeite
hebben om stil te staan of om op hun beurt te wachten. Verder speelt
impulsiviteit een rol. Kinderen met ADHD kunnen snel reageren zonder na te
denken, door een uitleg heen roepen of regels vergeten, wat soms ook voor
onbedoelde risico’s kan zorgen.
In mijn onderzoeksverslag bespreek ik concrete tools om kinderen met ADHD in een sportles zo goed mogelijk te ondersteunen. U kunt contact met mij opnemen als u hierin geïnteresseerd bent.
Autisme Spectrum Stoornis (ASS)
Autisme komt van het Griekse woord autos, dat ‘zelf’ betekent. Het verwijst naar het beperkte vermogen om sociale contacten aan te gaan en naar eenzelvigheid. Er wordt gesproken van een spectrum omdat kenmerken en uitingen van autisme uiteenlopend kunnen zijn. De verbindingen tussen verschillende hersengebieden ontwikkelen zich bij mensen met autisme vaak anders dan bij mensen zonder autisme. Hierdoor ontstaat onder andere verschil in informatieverwerking, waarneming en communicatie.
Een kind met autisme verwerkt de informatie in de hersenen als losse onderdelen in plaats van als geheel. Dit heeft te maken met drie aspecten: Centrale Coherentie (CC), het kind vind het lastig om samenhang tussen verschillende elementen te zien, Executief Functioneren (EF), het kind heeft moeite met organiseren, uitvoeren en plannen van taken en Theory of Mind (ToM), het kind heeft moeite zich in de ander te verplaatsen.
TOS, ADHD en ASS in sportlessen
Hoewel het lijkt of een kind er ‘alweer’ expres door heen roept in de klas, kan er achter het gedrag sprake zijn van meer. Om kinderen met TOS, ADHD en ASS in een sportles te kunnen ondersteunen, is belangrijk om uit te gaan van een welbedoelde intentie. Ookal komt dit niet altijd zo op anderen over. De kinderen willen vaak wel, maar het lukt niet altijd. Bij bij TOS’ers onder andere omdat zij nog bezig zijn met informatieverwerking, bij ADHD’ers onder andere wegens overprikkeling en bij ASS’ers onder andere omdat er nog een ander mapje in hun hoofd open staan waar zij nog mee bezig zijn.
Eerder gaf ik een deskundigheidsbevordering aan sportcoaches over deze drie stoornissen: hoe werkt het in het brein, wat staat er in de DSM5, wat zijn de kenmerken van de uiting van de stoornissen, wat is de overlap tussen de stoornissen maar vooral ook hoe kan jij als sportcoach een kind met TOS, ADHD of ASS het beste ondersteunen.
Voor meer informatie hierover, kunt u contact met mij opzoeken.
*TOS, ADHD en ASS zijn als ‘stoornissen’ in de DSM-5 geclassificeerd. Het label ‘stoornis’ heeft vaak een negatieve lading. Hoewel het hebben van TOS, ADHD of ASS wel degelijk uitdagingen met zich meebrengt, zou ik het persoonlijk niet als een stoornis omschrijven. Het is een vorm van neurodivergentie, waarbij het brein anders functioneert dan een neurotypisch brein.
